27 września 1842 r w Nysie cztery mieszkanki Nysy: KlaraWolff (1805-1853), MatyldaMerkert (1813-1846), MariaMerkert (1817-1872) oraz FranciszkaWerner (1817-1885) założyły Stowarzyszenie Najświętszego Serca Jezusa i rozpoczęły ambulatoryjną opiekę w mieszkaniach chorych.
Jednak w 1849 roku tymczasowo „zamknięto” działalność co spowodowane było nieprzychylnością do pomysłu autorek.
Rok później, 19 listopada 1850 roku, pod patronatem św. Elżbiety, po pokonaniu wielu przeszkód dwie z nich, a więc matka Maria Merkert i Franciszka Werner podjęły na nowo działalność ambulatoryjną.
Udzielały pomocy każdemu, bez względu na status społeczny, płeć czy wyznanie. Matka Maria założyła StowarzyszenieŚwElżbiety, została jego pierwszą przełożoną generalną i przekształciła je w zgromadzenie zakonne, które zatwierdzono diecezjalnie w 1859 roku.
W 1860 roku grupa 25 sióstr złożyła trzy śluby zakonne (czystości, ubóstwa i posłuszeństwa) i ślub posługi najbardziej potrzebującym i chorym. W 1871 roku Stowarzyszenie otrzymało dekret pochwalny papieża Piusa IX.
Przez lata w wyniku intensywnej pracy Stowarzyszenie powiększało teren swojej działalności. Obecne było na Śląsku, Pomorzu, w Wielkopolsce w Niemczech, Czechach i Szwecji. Główna siedziba zakonu znajdowała się w Nysie, Dom Macierzysty w latach 1863-1865 wybudowała Maria Matka Merkert.
Od założenia stowarzyszenia do śmierci w 1872 roku do życia zakonnego i posługi chorym zostało przygotowanych przez Matkę Założycielkę ok. 500 sióstr, głównie pochodzących ze Śląska.
W trakcie swojej działalności Matka Maria założyła 90 placówek zakonnych. Organizowała domy opieki dla osób w podeszłym wieku. Działała w środowiskach miejskich i wiejskich. Otaczała opieką chorych w domach, nawet tych zakaźnie chorujących. Rozpoczęła działalność oświatowo wychowawczą, zakładała sierocińce, żłobki szkoły, przedszkola. Nawet rozpoczęła działalność w Szwecji co nie było łatwe z uwagi na tamtejszy protestantyzm.
Matka Maria zmarła 14 listopada 1872 roku. Została pochowana w Nysie na Cmentarzu Jerozolimskim. W 1964 roku przeprowadzono ekshumację i szczątki zmarłej umieszczono w krypcie pod kaplicą Trójcy Świętej w kościele św. Jakuba w Nysie, a od 1998 roku szczątki znajdują się w sarkofagu w tejże kaplicy.
Przez blisko 160 lat siostry św. Elżbiety służyły chorym dzieciom, starcom i potrzebującym niejednokrotne narażając swoje życie, niektóre zginęły w czasie posługi. A w 1945 roku ponad 20 sióstr zginęło śmiercią męczeńską. W sierpniu 1954 roku komunistyczne władze Polski wysiedliły z 82 placówek 370 sióstr do przymusowych obozów pracy w Gostyniu, Kobylinie i Dębowej Łące. Kilka lat później mogły wrócić do swoich miejsc, ale niejednokrotnie były one już zagospodarowane na inne cele, lub spustoszone. Kolejne lata komunizmu w Polsce były trudne dla sióstr. Następowały liczne eksmisje i egzekucje, konfiskaty mienia, zabranie Domu Macierzystego w Nysie czy innych domów zakonnych. M. innymi w 1961 roku władze grożąc eksmisją 4 siostrom z placówki w Kłodnicy doprowadziły do jej likwidacji.
Na dawnym terenie współczesnego Kędzierzyna-Koźla od 1871 roku Siostry św. Elżbiety służyły w pięciu placówkach:
– Szpital Miejski w Koźlu w latach 1871-1877 i 1884-1943
https://tomaszrogus.pl/pierwszy-szpital-miejski-kozlu/
– Schronisko dla Robotnic w Koźlu Porcie w latach 1899-1946
https://tomaszrogus.pl/schronisko-dla-robotnic-kozlu-porcie/
– Dom św. Karola w Koźlu
– Ambulatoryjna pielęgnacja chorych w Kłodnicy w latach 1914-1943 i 1948-1954, 1957-1961
https://tomaszrogus.pl/siostry-sw-elzbiety-klodnicy/
– Miejski Dom Starców w Koźlu w latach 1929-1943
https://tomaszrogus.pl/miejski-dom-dla-starcow-kozlu/
Do czasów współczesnych przetrwała tylko jedna z nich:
Dom św. Karola w Kędzierzynie-Koźlu
W pierwszej dekadzie XX wieku ks. Karol Kollar, ówczesny proboszcz kozielskiej parafii dostrzegł potrzebę opieki ambulatoryjnej nad mieszkańcami Koźla. Na jego prośbę w dniu 8 maja 1908 roku otwarto placówkę Sióstr św. Elżbiety do ambulatoryjnej opieki nad chorymi. Nie wiem jednak w którym miejscu. W opracowaniu mowa jest o 4 siostrach, które zamieszkały w wynajętych pomieszczeniach przy ulicy obecnej Sądowej i Piramowicza. Następnie z własnych oszczędności ks. Kollar rozpoczął budowę nowego domu zakonnego. I w dniu 1 października 1912 roku Siostry zostały wprowadzone do znanego nam dzisiaj Domu św. Karola.
Dom św. Karola gościł w swoich murach znamienitych duszpasterzy.
W czerwcu 1920 roku dom siostry odwiedził ks. prałat Achilles Ratti – późniejszy papież Pius XI
Szkoła Gospodarstwa Domowego ulegała powolnej likwidacji od 1939 roku, później też przeniesiono przedszkole do pomieszczeń przy kościele NMP i tam działało do 1942 roku. W latach 1939-1941 w Domu św. Karola mieszkali wychowawcy wraz z 50 chłopcami z niemieckich terenów zagrożonych bombardowaniem.
Jesienią 1941 roku Dom św. Karola przekształcono na szpital wojskowy z 50 łóżkami. Rannymi opiekowało sie 18 sióstr i kilka pielęgniarek Czerwonego Krzyża.
21 stycznia 1941 roku szpital ewakuowano.
W marcu 1945 w domu pozostały 3 siostry, które jednak po wkroczeniu Armii Czerwonej musiały opuścić obiekt.
Po przejęciu Koźla przez władze polskie siostry powróciły do Domu św. Karola. Uporządkowały go i sprawowały opiekę nad potrzebującymi. Schronienie znalazły tu siostry z innych placówek oraz mieszkańcy Koźla pozbawieni dachu nad głową i majątku. Siostry utrzymywały obiekt z własnych środków, później otrzymały wsparcie od Wydziału Opieki Społecznej. Od 1945 roku do 1 października 1951 roku na polecenie miasta siostry prowadziły przedszkole pod nazwą „Przystań Dziecięca”.
– W 1950 roku Dom św. Karola został przejęty przez Zrzeszenie Katolików „Caritas” – instytucję państwową.
– Od 1955 roku w jako Zakład Specjalny dla Dorosłych opiekowano się tu 50 przewlekle i nieuleczalnie chorych.
– Od 1961 roku do zakładu skierowano dzieci z głębokim upośledzeniem.
Siostry na przestrzeni tych lat opiekowały się 65 podopiecznymi w wieku od 3 do 18 lat.
Ponadto dwie siostry prowadziły katechezę dla dzieci z miasta.
Dom św. Karola przetrwał wojenną zawieruchę i czasy komunistycznej władzy w Polsce.
Do czasów współczesnych istnieje w Kędzierzynie-Koźlu przy ul. Łukasiewicza.
W 2001 roku przebywało tu 55 chłopców wymagających stałej opieki, w tym kilku powyżej 18 roku życia.
—————————–
Tekst opracowałem na podstawie wydawnictwa Zgromadzenia Sióstr św. Elżbiety, Prowincja Nyska autorstwa siostry M. Margarity Cebuli, Nysa 2001
